Tôi có may mắn cùng làm việc với anh Lê Đức Anh ở chiến trường, nếu làm cùng với nhau thì có bốn năm, nhưng sau này về Trung ương Đảng là tám năm. Trước hết, tôi cho anh Lê Đức Anh là một vị tướng giỏi, một nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước có trách nhiệm cao, có tư duy chiến lược sâu sắc, sáng tạo.
Anh có phương pháp đúng đắn, phát huy được trí tuệ, năng lực của người lãnh đạo. Ấn tượng sâu sắc nhất của tôi đối với vị chỉ huy, vị tướng lĩnh, một nhà lãnh đạo là tôi vừa thích thú vừa mừng cho Đảng có những đồng chí lãnh đạo cấp cao luôn tự mình suy nghĩ những vấn đề chiến lược lớn cũng như những vấn đề chiến thuật để thể hiện ý đồ chiến lược đó bằng đầu óc của mình; rồi lấy ý kiến, lắng nghe ý kiến của anh em trong cơ quan có liên quan, tự mình ghi vào sổ tay; có thể nói là tất cả công việc ở chiến trường cũng như ở Bộ Chính trị, anh đều ghi vào sổ tay và phát biểu dựa trên những nội dung ở sổ tay ghi chép, chứ tôi chưa bao giờ thấy đọc những cái người ta viết sẵn. Tôi rất mong muốn Đảng ta, Quân đội ta, Nhà nước ta có những người lãnh đạo chỉ huy như vậy, tự mình tư duy chiến lược rồi dùng biện pháp chiến thuật, kỹ thuật để thực hiện ý định, kiên trì làm bằng được. Đây là điều tôi thấy đặc biệt. Tôi quý mến và học tập được rất nhiều ở các vị tướng lĩnh như Lê Trọng Tấn, Hoàng Minh Thảo, Hoàng Văn Thái, v,v., những anh mà tôi được trực tiếp làm việc thì đều có ưu điểm cả.
Bây giờ tôi xin nói sâu về hai giai đoạn, một là thời kỳ anh ở cương vị Tư lệnh Quân tình nguyện Việt Nam ở Campuchia, thứ hai là tôi được làm thư ký ở phiên họp của Bộ Chính trị về quốc phòng và an ninh.
Thời gian tôi làm chuyên viên của Bộ Quốc phòng được cử sang Ban Bí thư Trung ương để giúp theo dõi về tình hình quân sự. Sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, tôi ở lại thêm một năm nữa làm kế hoạch chiến lược. Sau đó Bộ Chính trị đề xuất cử một cán bộ thường trực để làm liên lạc cho Quân uỷ và Bộ Chính trị thường xuyên nắm được tình hình. Tôi sang làm và làm lâu nhất, tám năm. Mà đặc biệt thời kỳ tôi sang Campuchia (không kể thời gian trước đó), đúng dịp quân ta bắt đầu tấn công trên toàn tuyến Campuchia (1984). Thời điểm đó anh Đoàn Khuê là Tham mưu trưởng sang Liên Xô để chữa mắt, cho nên tôi được làm việc trực tiếp với anh Lê Đức Anh. Tôi là Tham mưu phó phụ trách tác chiến, anh Nam Phong là huấn luyện, sau đó anh Trân sang làm cái K5 – xây dựng biên giới. Lúc đó tôi đang làm cục phó Cục Tác chiến, vào thay cho anh Khiếu Anh Lân lên làm Chỉ huy Mặt trận 479. Còn các phó tư lệnh binh chủng thì sang làm đầu ngành binh chủng như: pháo binh là anh Thuận, công binh là anh Liệu, cơ yếu là anh Ngoạn. Như vậy, anh Lê Đức Anh không chỉ chỉ huy về mặt quân sự, mà còn chỉ đạo cả công tác chuyên gia giúp bạn. Uy tín của anh với Bộ chính trị bạn là rất lớn. Tác phong và cách làm việc thể hiện hết lòng đối với người ta, cho nên người ta tin tưởng, bạn tỏ ra hết sức kính trọng anh. Trong quá trình giúp Bạn, anh còn hiểu cán bộ hơn là các anh chuyên gia về cán bộ của Đảng mình ở bên ấy.
Việc giúp bạn thì phải nói anh Anh giúp toàn diện, kể cả mặt tổ chức Đảng từ Trung ương cho đến cơ sở, các tỉnh, anh đều góp ý kiến trực tiếp. Thứ hai là anh rất quan tâm đến vấn đề xây dựng kinh tế, bởi vì chuyên gia của Đảng và Nhà nước chỉ bố trí đến cấp tỉnh thôi, nhưng muốn đẩy nền kinh tế của người dân Campuchia lên thì phải ở xã, mà ở xã thì chỉ có quân đội tình nguyện mình mới giúp được, cho nên anh thành lập các tổ đoàn kết sản xuất để khắc phục mặt hạn chế của chuyên gia; rồi chỉ đạo hỗ trợ người dân đổi công, vận công… Tôi biết những chuyện này vì thời gian tôi đi cùng anh xuống thăm các xã cũng không ít hơn so với thời gian anh thăm các chốt, các sư đoàn có thể thấy anh Lê Đức Anh rất quan tâm tới việc xây dựng đội ngũ cán bộ của bạn, và quyết tâm vực nền kinh tế bạn dậy, lấy nông nghiệp là chủ yếu, làm cho dân có cơm ăn trước. Anh cũng bỏ ra nhiều công sức, về vấn đề này. Anh đã chỉ đạo toàn diện các lĩnh vực kinh tế, xã hội và chính trị nội bộ. Còn mặt trận ngoại giao, đây là một cuộc chiến tranh nằm trong một bối cảnh rất gai góc, trong tình hình quốc tế không thuận lợi (… ) nên Bộ Chính trị giao cho anh đảm trách về công việc này. Tôi nhớ năm 1986 tôi ra ngoài Bắc báo cáo, một báo cáo rất toàn diện về hai cuộc tiến công năm 1984 và 1985. Hôm đó có cán bộ từ cấp cục, các anh bảo lần đầu tiên được nghe báo cáo tỉ mỉ về cuộc chiến tranh của ta ở Campuchia. Chúng ta chỉ có rất ít chính sách đối với các anh em đi làm nhiệm vụ ở Campuchia. Chưa bao giờ đánh giặc khó như thế này. Chỉ tiến ra phía trước 50 mét là có súng nổ và anh có thể chết; nếu anh lui 50 mét ra phía sau là có ngay kẹo, bia, rượu… có chơi bời ăn uống – một cuộc chiến tranh rất lạ. Anh em ở biên giới thì luôn cực khổ, đói và rét, nhất là mùa mưa thì không nói hết được. Nhưng ngay anh em ở Bộ Tư lệnh 479 hoặc ở Phnôm Pênh thì đời sống lại chẳng khác gì ở Hà Nội. Thế nhưng chỉ một giờ bay qua biên giới lại hoàn toàn khác hẳn – anh có thể cụt chân, anh có thể sốt rét, có thể bị đủ các thứ nguy hiểm và rủi ro. Vậy mà nơi hậu phương của anh em thì không hề có một chính sách gì cả. Bởi vậy, đôi lúc anh em “nói đùa” đây là một cuộc chiến tranh “chui”. Cho nên càng thấy thông cảm với anh Lê Đức Anh là người “đứng mũi chịu sào”, “trên đe dưới búa”. Đã nhiều lần tôi đi dự một cuộc họp, tổng kết đợt hoạt động, thấy cán bộ phát biểu, anh em phát biểu rất ghê, cứ thắc mắc là đi đánh giặc mà không có hậu phương, không có ai biết, không có chính sách gì cả… Tôi ngồi dưới nghe thấy rất sốt ruột, không hiểu anh Lê Đức Anh sẽ xử trí như thế nào? Nhưng rồi anh rất chân thành, anh nói “Giúp bạn tức là giúp mình”, tức là nếu mà mình không đánh giúp bạn để giải phóng Campuchia, mình không giúp bạn xây dựng vững mạnh lên, bạn không hồi sinh đất nước thật sự, thì nước ngoài sẽ lại viện trợ cho quân Pôn Pốt quay trở lại tàn sát dân bạn, quay trở lại đánh sang đất ta, tàn sát nhân dân ta . Bạn không yên thì ta cũng không ổn định để xây dựng đất nước sau mấy chục năm chiến tranh tàn khốc. Quả thật, cán bộ mình cũng có nhiều anh không hiểu hết ý nghĩa to lớn này, vì từ cửa khẩu Mộc Bài tỉnh Tây Ninh đi ôtô hơn một tiếng đồng hồ là đến Phnôm Pênh. Vì vậy tôi rất muốn cuộc chiến đấu này được tổng kết, bởi đặc điểm của nó rất phức tạp. Trong đánh Mỹ có nguy rõ ràng, nguỵ tay sai, nhưng ở đây ban ngày dân theo mình, ban đêm thì làm theo Pôn Pốt, không thì nó giết. Thật sự là một nhiệm vụ rất gian nan và căng thẳng. Rồi việc xây dựng lực lượng vũ trang chính quy của bạn, trong khi có hai ý kiến, cuối cùng thì vận dụng kinh nghiệm từ Quân khu 9 vào tình hình cụ thể của bạn rồi đưa ra mô hình “Tiểu đoàn địa bàn” vừa phù hợp vừa rất hiệu quả. Triển khai trên phạm vi cả nước những việc như vậy tỉ mỉ, không đơn giản, mất rất nhiều công sức và xương máu. Trong quá trình ở bên ấy, lại có chỉ thị phổ biến và quán triệt chủ trương của trên là sẽ bỏ chế độ Đảng uỷ, bỏ Chính uỷ và Chính trị viên trong quân đội. Đảng uỷ không còn, mà từ cấp sư đoàn trở xuống gọi là “Hội đồng quân sự”. Vai trò lãnh đạo của Đảng lập tức bị lu mờ. Lúc đó anh Lê Đức Anh là người đứng mũi chịu sào, đứng ra để bảo vệ quan điểm kiên quyết duy trì chế độ Đảng uỷ. Chúng tôi rất mừng là trong cái hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, một nhiệm vụ có tính đặc thù đặc biệt như vậy, hậu phương thì như vậy, mà không có sự lãnh đạo của Đảng một cách chắc tay thì nguy hiểm vô cùng. Mười năm trời, Quân tình nguyện và Đoàn chuyên gia Việt Nam đã vượt qua bao khó khăn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, trước hết là do giữ vững được sự lãnh đạo của Đảng uỷ các cấp. Chúng tôi cũng rất mừng là sau đó một thời gian, ở nước nhà, toàn quân cũng trở lại cơ chế Đảng uỷ đến bây giờ…
Có thể nói đi cùng anh mới thấy anh là một vị Tư lệnh chiến trường luôn rất gọn nhẹ, anh chỉ muốn tác chiến độ mươi người, mà đã mươi người cho ra mươi người, binh chủng vài ba người ra vài ba người giỏi thật sự, làm việc có hiệu quả, giúp bạn có hiệu quả, thiết thực. Mà ở bên đó ta tổ chức thành bốn Mặt trận quan trọng là 779, 579, 479, 979, như thế là một năm anh Lê Đức Anh và chúng tôi phải đi độ vài chục lần ra biên giới.
Khi cấp dưới báo cáo, anh lắng nghe nhưng ở anh có một đặc điểm, tôi cho đây là một phong cách cũng đáng học tập, anh thường nói: Trước hết anh cho tôi nghe cái tình hình! Thì mình chỉ nói tình hình thôi, chứ nếu dại mà xen vào nhận xét là anh nói ngay – Không, tôi chỉ yêu cầu anh nói về tình hình thôi, còn anh mới nói tình hình anh đã nhận xét Bạn thế này, ta thế kia, tôi có yêu cầu anh nhận xét đâu. Còn khi nghe tình hình xong mà tôi có nhận xét, chỗ nào đồng ý, chỗ nào không đồng ý thì lúc đó anh có quyền nói. Tôi phục anh cái đức tính như thế, đáng phải học tập, chứ có nhiều đồng chí tốt thì tốt thật, nhưng mà thường nghe anh em nói tình hình xong, anh em nhận xét thế nào thì dùng luôn ý kiến nhận xét của cấp dưới thành nhận xét của mình, trong khi thật sự chẳng nắm được bản chất của sự việc.
Còn một điểm nữa, anh muốn gặp trợ lý nào chuyên sâu về vấn đề gì thì anh gặp người ấy, cho nên có lần thấy có một vài anh cấp vụ đi theo, anh hỏi – Thế hôm nay ai báo cáo? Họ bảo đồng chí trợ lý báo cáo. Anh bảo: Thế thì mời các đồng chí về làm việc, tôi chỉ nghe người nào báo cáo nội dung thôi. Tôi rất thích cách làm việc này, cần làm việc với ai thì chỉ làm với người đó…
Còn có chuyện thềm lục địa, hải đảo, anh rất quan tâm và anh thúc rất nhiều, nhưng các ngành có trách nhiệm liên quan vẫn chậm chân nên mất mấy đảo. Nhưng tôi thấy anh có sáng kiến mạnh dạn là thành lập các đặc khu để trấn giữ các bãi san hô chìm, các bãi mình đã đóng là nửa nổi nửa chìm, còn các bãi này là chìm luôn nhưng chỉ cách đó mấy thước thôi; lúc giờ anh đã thuyết phục làm được hệ thống đặc khu rất quan trọng.
Rồi chuyện anh đã mạnh dạn nêu quan điểm của quốc phòng để bảo đảm đời sống ăn mặc, trang bị của bộ đội một cách cơ bản, lâu dài. Vì vậy, đây là mẫu người mà tôi cho là xứng đáng để thay mặt cho Bộ Quốc phòng, làm tham mưu cho Bộ Chính trị về mặt quốc phòng. Khi cả nước đã chuyển việc quản lý từ cơ chế hành chính quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị trường, anh đã chỉ đạo ngành Hậu cần quân đội chuyển sang cơ chế tính số lượng cần thiết rồi đưa tiền cho quản lý đơn vị ra mua tại thị trường, vừa rẻ vừa ngon; lúc bấy giờ anh đã thôi làm Bộ trưởng Quốc phòng, lên Chủ tịch nước rồi mà vẫn quan tâm như thế. Tôi vinh dự được làm việc cùng anh tám năm, tôi rất mừng, rất tự hào là có người chỉ huy như vậy.